فرصت بندگی (توجه به خطبه ای شعبانیه پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم)
باورهای دینی
1397/3/12

 

چکیده
خطبه شعبانیه از حیث سند صحیحه و سلسۀ الذهب می¬باشد که در جمعه آخر ماه شعبان توسط پیامبر اکرم (ص) ایراد شده است و به ویژه¬گهای ماه مبارک رمضان پرداخته است و بیان شده که این ماه از بهترین ماه¬ها و روز ها و ساعت¬های آن از بهترین ساعات در نزد خداوند متعال است و و نفسهای شما در این ماه عبادت و دعای شما در این ماه مستجاب است و پاداش اعمال و تلاوت قرآن در این ماه چند برا است. و این ماه توبه و خود سازی و توجه به نیاز مندان است که با کشیدن گرسنگی در این ماه قیامت را به یاد بیاورید. و بهترین عمل در این ماه پرهیز از محارم الهی است. و شقی کسی که توفیق عبادت و درک این ماه مبارک را نیابد. و در آخر به مسئله شهادت امیرالمؤمنین (ع) پرداخته و به مسئله ولایت و جانیشینی بعد از خود اشاره مینماید. که نوسند در این تحقیق به تبیین این خطبه پیامبر اکرم (ص) پرداخته و این ماه را یک فرصت دانسته که باید این فرصت را غنیمت شمرده و  این نعمت و ضیافت بیکران الهی به نحو احسن استفاده نماییم.
کلید واژه: پیامبر اکرم، خطبه شعبانیه، 
مقدمه
سه ماه رجب، شعبان، رمضان از ماه های ویژه سال است که در این ما خداوند متعال در این ایام بنده گانش را مورد غفران، رضوان و رحمت خویش قرار می دهد و  از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نقل شده است« رجب ماه خدا، شعبان ماه من، و رمضان ماه امتم می باشد» و همچنین فرمود: «... آگاه باشید، هر که یک روز از ماه رجب را با ایمان و اخلاص روزه بگیرد، مستوجب رضوان بزرگ الهی می گردد و روزه اش در آن روز بی گمان خشم خداوند را فرو می نشاند و دری از درهای دوزخ را بر روی خویش می بندد و اگر به اندازه گستره زمین، زر به او داده شود برتر از روزه اش نخواهد بود و پاداش این روزه هرگز با حسنات دنیوی قابل مقایسه نیست جز این که باید اخلاص داشته باشد و برای تقرب به خدای عزوجل انجام داده باشد و همانا شب هنگام، ده دعایش مورد استجابت قرار می گیرد.» 
ماه رجب و شعبان مقدمه و رود به ماه رمضان است که در این دوماه آمادگی رفتن به ماه مهمانی خدا را باید در خود بیابیم و دعوت حق در را برای حضور بر سفره بیکران مغفرت و رحمت الهی لبیک بگوییم. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم در آخرین جمعه ماه شعبان برای آمادگی و حضور پر رنگ بر سفره بیگران نعمت های ویژه الهی در ماه خدا، خطبه¬ای ایراد نمودند که در نوشتار حاضر به بیان مفاهیم و پیام¬های  آن می¬پردازیم.
 این خطبه از جهت صدور مسند و سلسۀ الذهب [سلسه الذهب به حدیث گفته می شود که تمام راویان آن معصوم باشد] و صحیح می¬باشد که در کتاب های معتبر شیعی مثل عیون آخبار الرضا (علیه السلام ) ) ابن بابويه،1378هق، ج‏1، ص: 295) و بحارالانوار علامه مجلسی (ره)  (، مجلسى دوم 1410هق؛ ج‌93، ص: 356) نقل شده است.
  اوصاف روزه داران در خطبه شعبانیه
علی‌بن‌موسی‌الرضا (علیه‌السلام) از اجداد طاهرینش از امیرالمؤمنین(علیه السلام) نقل می کند که روزی رسول خدا (صلیه الله علیه و آله وسلم) [که از روزهای آخر ماه شعبان بوده است] برای ما چنین خطبه خواند: «أَیهَا النَّاسُ إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ إِلَیکمْ شَهْرُ اللَّهِ بِالْبَرَکةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ ... ، ‌ای مردم! به درستی که ماه خدا با برکت و رحمت و آمرزش به شما رو کرده است... » (قمّى، صدوق، 1397هق، ص: 77‌) پیامبر گرامی اسلام (ص) در این خطبه به اوصاف روزه داران پرداخته است و بیان می فرماید که ماه پیشروی شما شهرالله است و از بهترین ماه¬ها در نزد خداوند متعال است. که در زیر به بیان ویژه¬گی های این ماه که در خطبه¬ای شعبانیه آمده است بیان می¬شود: 
1)    ماه منسوب به خداوند متعال که خالق و صاحب همه عالمیان است؛ «أَیهَا النَّاسُ إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ إِلَیکمْ شَهْرُ اللَّهِ بِالْبَرَکةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ، ‌ای مردم! به درستی که ماه خدا با برکت و رحمت و آمرزش به شما رو کرده است.» در اینکه چرا به ماه مبارک رمضان شهرالله گفته شده شاید این باشد که رحمت و کرامت و مغفرت خدا در این ماه بشتر از ماه های دیگر شامل بندگان میشود چنانچه در دعای روزهای ما رمضان میخواهیم؛ «اللَّهُمَّ إِنَّ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ وَ هَذَا شَهْرُ الصِّيَامِ وَ هَذَا شَهْرُ الْإِنَابَةِ وَ هَذَا شَهْرُ التَّوْبَةِ وَ هَذَا شَهْرُ الْمَغْفِرَةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ هَذَا شَهْرُ الْعِتْقِ مِنَ النَّارِ وَ الْفَوْزِ بِالْجَنَّةِ، خدایا این ماه رمضان ماه روزه و ماه پشیمانی و ماه توبه و استغفار و رحمت است و این ماه آزادی از آتش و رستگاری به بهشت است.» و این ماه که بهترین سوغات را برای بندگان دادر که برکت و رحمت و بخشش گناهان می¬باشد.
2)    بهترین ماه در نزد خداوند متعال؛ «شَهْرٌ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ أَفْضَلُ الشُّهُورِ وَ أَیامُهُ أَفْضَلُ الْأَیامِ وَ لَیالِیهِ أَفْضَلُ اللَّیالِی وَ سَاعَاتُهُ أَفْضَلُ السَّاعَاتِ، ماهی که نزد خدا بهترین ماهها، روزهایش بهترین روزها، شبهایش بهترین شب‌ها و ساعاتش بهترین ساعات است.» و همچنین ماهی که نفس و خواب که امر بدون اختیار و تکوینی هست؛ عبادت است؛ « أَنْفَاسُکمْ فِیهِ تَسْبِیحٌ وَ نَوْمُکمْ فِیهِ عِبَادَةٌ؛ نفسهای شما در آن ثواب تسبیح دارد و خواب شما در آن عبادت.»
3)    ماه مهمانی که خداوند میزبان است؛ «وَ هُوَ شَهْرٌ دُعِیتُمْ فِیهِ إِلَی ضِیافَةِ اللَّهِ وَ جُعِلْتُمْ فِیهِ مِنْ أَهْلِ کرَامَةِ اللَّهِ، ماهی که در آن به ضیافت خدا خوانده و از اهل کرامت خدا قرار داده شده‌اید.» این ماه از جانب خداوند متعال دعوت شدیم و باید برای رفتن به مهمانی آمادگی لازیم را داشته باشیم و اگر کسی ما را به مهمانی دعوت نمود خود را آماده می¬کنیم و لباس¬های نو می¬پوشیم و آداب مهمانی را رعایت می¬نماییم. و در مورد مهمانی خدا که از جنس معنویت و روحانی است باید آمادگی روحی و معنوی پیدا کنیم و خود را از پلیدی¬ها و ناپاکی¬های که میزبان را ناراحت می¬کند پاک نماییم. در حدیث آمده که  امام رضا (علیه السلام) به اباصلت هروی فرمود: بشتر ماه رمضان گذشته است و این آخرین جمعه ماه شعبان است؛ و در این روزهای باقی باقی مانده گوتاهی¬های گذشته ات را جبران کن، و بر تو بر آنچه که در این روزهای یاریت کند. و در این روز ها بشتر دعا و استغفار کن و زیاد قرآن بخوان. و در پیشگاه خداوند از گناهان تان توبه نمایید تا اینکه ما رمضان را که در پیش داری خالص و پاک باشی. و امانت در گردنت نباشد مگر اینکه ادا کرده باشی. و در قلبت کینه از مؤمنین نداشته باشی مگر اینکه ان را دور انداخته باشی. و گناه را مرتکب نشده باشی مگر آنکه آن را از خودت کنده باشی. تقوا الهی را پیشه کن ؛ و بر کارهای پنهانی و آشکار تان بر خداوند توکل نما. چرا که هرکس بر خداوند توکل نماید خداوند اورا کافی است ...  و در آیام باقی مانده از شعبان این دعا بشتر بخوان «اللّهُمَّ انْ لَمْ تَكُنْ غَفَرْتَ لَنا فيما مَضى مِنْ شَعْبانَ فَاغْفِرْ لَنا فيما بَقِيَ مِنْهُ؛ خدایا اگر ما را تاکنون نیامرزده¬ی در باقی مانده ماه شعبان ما را ببخش» (سید بن طاووس: 1415 ه‍ ق، ج 1، ص42)
4)    ماه که عمل و عبادت در آن مورد قبول و دعا در آن مستجاب میشود؛ « وَ عَمَلُکمْ فِیهِ مَقْبُولٌ وَ دُعَاؤُکمْ فِیهِ مُسْتَجَابٌ، و عمل شما در آن مقبول و دعای شما در آن مستجاب است.» و همچنین باین می¬کند که چگونه در محضر خداوند متعال دعا کنیم؟: 
    در دعا های مان؛ خداوند را با نیت راست و قلب پاک بخوانیم « فَاسْأَلُوا اللَّهَ رَبَّکمْ بِنِیاتٍ صَادِقَةٍ وَ قُلُوبٍ طَاهِرَةٍ أَنْ یوَفِّقَکمْ لِصِیامِهِ وَ تِلَاوَةِ کتَابِهِ، پس با نیتهای راست و دلهای پاک، از خدا درخواست کنید که شما را برای روزه و تلاوت قرآن توفیق دهد.» 
    در موقع نماز که بهترین ساعات دعا است؛ دست های مان را به دعا برداریم؛ « وَ ارْفَعُوا إِلَیهِ أَیدِیکمْ بِالدُّعَاءِ فِی أَوْقَاتِ صَلَوَاتِکمْ فَإِنَّهَا أَفْضَلُ السَّاعَاتِ، یَنْظُرُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِیهَا بِالرَّحْمَةِ إِلَی عِبَادِهِ، یُجِیبُهُمْ إِذَا نَاجَوْهُ وَ یُلَبِّیهِمْ إِذَا نَادَوْهُ وَ یَسْتَجِیبُ لَهُمْ إِذَا دَعَوْهُ؛ و دستهای خود را در اوقات نماز به دعا بلند کنید که آن هنگام بهترین ساعتها است. خدا در این ساعات با رحمت به سوی بندگانش نظر می‌فرماید، هرگاه با او مناجات نمایند جواب میدهد و هرگاه او را ندا کنند لبیک می‌گوید و هرگاه او را بخوانند اجابت می‌کند.» 
5)    رمضان؛ ماه توبه و استغفار است؛ «وَ تُوبُوا إِلَی اللَّهِ مِنْ ذُنُوبِکمْ، و از گناهان خود به سوی خدا توبه کنید.» و همچنین فرمود «أَیهَا النَّاسُ إِنَّ أَنْفُسَکمْ مَرْهُونَةٌ بِأَعْمَالِکمْ فَفُكّوهَا بِاسْتِغْفَارِکمْ، وَ ظُهُورُکمْ ثَقِیلَةٌ مِنْ أَوْزَارِکمْ فَخَفِّفُوا عَنْهَا بِطُولِ سُجُودِکمْ، وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ تَعَالَی ذِکرُهُ أَقْسَمَ بِعِزَّتِهِ أَنْ لایعَذِّبَ الْمُصَلِّینَ وَ السَّاجِدِینَ وَ أَنْ لایرَوِّعَهُمْ بِالنَّارِ یوْمَ یقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمِینَ؛  ‌ای مردم! به درستی که جانهای شما در گرو اعمال شماست؛ پس با استغفار آزادش کنید. و پشتهای شما از گناهانتان سنگین است، پس به طول دادن سجود، آن را سبک سازید. و بدانید که خدا به عزّت خود سوگند یاد کرده است که نمازگزاران و سجده‌کنندگان را عذاب نکند و آنها را به آتش جهنّم در روز قیامت نترساند.»
6)    رمضان ماه خود سازی؛ در این ماه باید رابطه¬ها اصلاح شود و لذا مورد خلق و خوی می¬فرماید: «أَیهَا النَّاسُ مَنْ حَسَّنَ مِنْکمْ فِی هَذَا الشَّهْرِ خُلُقَهُ کانَ لَهُ جَوَازاً عَلَی الصِّرَاطِ یوْمَ تَزِلُّ فِیهِ الْأَقْدَامُ، ‌ای مردم! هر کس از شما خُلق خود را در این ماه نیکو سازد، از صراط در روزی که قدمها بر آن می‌لغزد عبور خواهد کرد.» و در رابطه با زیر دستان می فرماید: « وَ مَنْ خَفَّفَ فِی هَذَا الشَّهْرِ عَمَّا مَلَکتْ یمِینُهُ خَفَّفَ اللَّهُ عَلَیهِ حِسَابَهُ، کسی که در این ماه بر زیردستانش آسان بگیرد، خدا در قیامت حساب او را آسان سازد.» و در رابطه با جامعه می¬فرماید: « وَ مَنْ کفَّ فِیهِ شَرَّهُ کفف [کفَ] اللَّهُ عَنْهُ غَضَبَهُ یوْمَ یلْقَاهُ، و هر کس در این ماه شرّ خود را از مردم باز دارد، خدا خشم خود را از او در روز قیامت باز دارد.» و در رابطه به فقراء و یتیمان می¬فرماید: « وَ مَنْ أَکرَمَ فِیهِ یتِیماً أَکرَمَهُ اللَّهُ یوْمَ یلْقَاهُ، و کسی که یتیمی را در این ماه گرامی بدارد، خدا او را در روز قیامت گرامی دارد.» و همچنین فرمود: « وَ تَصَدَّقُوا عَلَی فُقَرَائِکمْ وَ مَسَاکینِکمْ، و بر فقیران و مسکینان خود صدقه دهید.» و در رابطه با اصلاح رفتار با خویشاوندان می¬فرماید: «  وَ مَنْ وَصَلَ فِیهِ رَحِمَهُ وَصَلَهُ اللَّهُ بِرَحْمَتِهِ یوْمَ یلْقَاهُ وَ مَنْ قَطَعَ فِیهِ رَحِمَهُ قَطَعَ اللَّهُ عَنْهُ رَحْمَتَهُ یوْمَ یلْقَاهُ، و کسی که در این ماه با خویشاوند خود صله نماید، خدا او را در قیامت به رحمت خود وصل کند. و کسی که در این ماه قطع رحم کند، خدا در روز قیامت رحمت خود را از او قطع فرماید.»
7)    اجر و پاداش چند برار؛ در مورد نماز مستحبی می¬فرماید: « وَ مَنْ تَطَوَّعَ فِیهِ بِصَلَاةٍ کتَبَ اللَّهُ لَهُ بَرَاءَةً مِنَ النَّارِ هر کس در این ماه نماز مستحبّی به جای آورد، برای او برائت از آتش نوشته می‌شود.»  و در مورد نمازهای واجب روزانه می¬فرماید: « وَ مَنْ أَدَّی فِیهِ فَرْضاً کانَ لَهُ ثَوَابُ مَنْ أَدَّی سَبْعِینَ فَرِیضَةً فِیمَا سِوَاهُ مِنَ الشُّهُورِ، و کسی که نماز واجب به جای آورد، مثل کسی است که در ماه‌های دیگر هفتاد نماز واجب به جا آورد.» و همچنین می¬فرماید: « وَ مَنْ أَکثَرَ فِیهِ مِنَ الصَّلَاةِ عَلَی ثَقَّلَ اللَّهُ مِیزَانَهُ یوْمَ تَخِفُّ الْمَوَازِینُ، کسی که در این ماه بسیار بر من صلوات بفرستد، خدا در روزی که میزانها سبک باشد، ترازوی عمل او را سنگین می‌فرماید.»  و در مورد تلاوت قرآن در این ماه می¬فرماید: «وَ مَنْ تَلَا فِیهِ آیةً مِنَ الْقُرْآنِ کانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ مَنْ خَتَمَ الْقُرْآنَ فِی غَیرِهِ مِنَ الشُّهُورِ، و هر کس در این ماه تلاوت آیهای از قرآن کند، ثواب ختم قرآن در ماه‌های دیگر را دارد.»
8)    بهترین عمل در این ماه؛ «قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ(ع) فَقُمْتُ فَقُلْتُ یا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِی هَذَا الشَّهْرِ، امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود: پس من برخاستم و عرض کردم: یا رسولالله! بهترین اعمال در این ماه چیست؟ فَقَالَ یا أَبَا الْحَسَنِ أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْوَرَعُ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، فرمود: یا اباالحسن! برترین اعمال در این ماه پارسایی است از آن چه خدا حرام کرده است.» محارم حرام¬های الهی را اگر کسی رعایت نماید تقوا پیشه نموده است و اگر به واجبات عمل کنیم و از محرمات الهی دوری بجوییم این تقوا و بهترین عمل در این ماه و همه ایام خواهد بود.

نکته ها:
1.    ماه رمضان یک فرصت خودسازی است انسان روابط خود را با خداوند و با خودش و با جامعه خویش اصلاح نمایند.« وَ تُوبُوا إِلَی اللَّهِ مِنْ ذُنُوبِکمْ... أَیهَا النَّاسُ مَنْ حَسَّنَ مِنْکمْ فِی هَذَا الشَّهْرِ خُلُقَهُ ... وَ مَنْ وَصَلَ فِیهِ رَحِمَهُ وَصَلَهُ اللَّهُ بِرَحْمَتِهِ یوْمَ یلْقَاهُ...»
2.    سلامت دینی و عاقبت بخیری از مهم ترین مسئله هر فرد مسلمان است که لحظه رفتن از این دنیا مسلمان از دنیا برود.در این خطبه وقتی پیامبر اکرم (ص) خبر شهادت امیر المؤمنین (ع) را می¬دهد حضرت بلا فاصله می¬فرماید : « یا رَسُولَ اللَّهِ وَ ذَلِک فِی سَلَامَةٍ مِنْ دِینِی؟ فَقَالَ صفِی سَلَامَةٍ مِنْ دِینِک، پس من عرض کردم:‌ای رسول خدا آیا در آن هنگام در سلامت دین هستم؟ فرمود: آری، در سلامت دین قرار داری.» و این نکته است که نباید از آن در این زندگی پر زرق و برق؛ غافل باشیم و یک زمان به خود بیاییم که از دنیا به عالم برزخ هجرت کرده¬ایم.  پس تا فرصت است برای سلامت دینی خود کاری کنیم.
3.    نقش ولایت در زندگی انسان نقش چراغ است در تاریکی که راهنمایی انسان است تا در تاریکی دچار گمراهی نشویم و به چاله¬های زندگی نیفتیم. و در این خطبه نیز پیامبر اکرم (ص) که نقش راهنما در زندگی بشریت را دارد رهنمایی بعد از خودش را معرفی می¬نماید و بعد از مسئله شهادت حضرت امیر المؤمنین (ع) می¬فرماید: « ثُمَّ قَالَ یا عَلِی مَنْ قَتَلَک فَقَدْ قَتَلَنِی وَ مَنْ أَبْغَضَک فَقَدْ أَبْغَضَنِی وَ مَنْ سَبَّک فَقَدْ سَبَّنِی لِأَنَّک مِنِّی کنَفْسِی رُوحُک مِنْ رُوحِی وَ طِینَتُک مِنْ طِینَتِی، إِنَّ اللَّهَ تَبَارَک وَ تَعَالَی خَلَقَنِی وَ إِیاک وَ اصْطَفَانِی وَ إِیاک وَ اخْتَارَنِی لِلنُّبُوَّةِ وَ اخْتَارَک لِلْإِمَامَةِ فَمَنْ أَنْکرَ إِمَامَتَک فَقَدْ أَنْکرَ نُبُوَّتِی،  سپس فرمود: یا علی! هر کس تو را بکشد، مرا کشته و هر کس تو را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته و هرکه تو را دشنام دهد مرا دشنام داده؛ تو برای من به منزلۀ جان من هستی، روح تو از روح من است و طینت تو از طینت من، خدای تبارک و تعالی، من و تو را آفرید و انتخاب کرد. مرا برای نبوت و تو را برای امامت اختیار کرد، هر کس امامت تو را انکار کند در حقیقت منکر نبوت من شده است.» 
4.    امر ولی و جانشین پیامبر اکرم (ص) امر خود اوست کما اینکه دستور نبی مکرم اسلام دستور خداوند است در ادمه فرمود: «یا عَلِی أَنْتَ وَصِیی وَ أَبُو وُلْدِی وَ زَوْجُ ابْنَتِی وَ خَلِیفَتِی عَلَی أُمَّتِی فِی حَیاتِی وَ بَعْدَ مَوْتِی أَمْرُک أَمْرِی وَ نَهْیک نَهْیی، أُقْسِمُ بِالَّذِی بَعَثَنِی بِالنُّبُوَّةِ وَ جَعَلَنِی خَیرَ الْبَرِیةِ إِنَّک لَحُجَّةُ اللَّهِ عَلَی خَلْقِهِ وَ أَمِینُهُ عَلَی سِرِّهِ وَ خَلِیفَتُهُ عَلَی عِبَادِه، ‌ای علی، تو جانشین من، پدر فرزندانم، همسر دخترم و جانشین من بر امتم در حیات و پس از مرگم هستی، امر و نهی تو امر و نهی من است، قسم به آنکه مرا به نبوت برانگیخت و مرا برترین مخلوقات قرار داد، تو حجت خدا بر مخلوقاتش و امین او بر اسرارش و خلیفۀ او در بین بندگانش هستی.»
5.    نکته دیگر از این خطبه شریف استفاده می¬شود مسئله جواز گریه برشهید است که اهل سنت برما شیعیان خورده می¬گیرد و به خوبی می¬بینیم که پیامبر اکرم (ص) وقتی از شهادت حضرت امیر المؤمنین علیه السلام خبر می¬دهد گریه می¬کند. « ثُمَّ بَکی فَقُلْتُ یا رَسُولَ اللَّهِ مَا یُبْکیکَ، سپس رسول خدا صلّی الله علیه و آله وسلّم گریست. عرض کردم: یا رسول الله! چه چیز شما را به گریه درآورد؟ فَقَالَ یا عَلِی أَبْکی لِمَا یسْتَحَلُّ مِنْک فِی هَذَا الشَّهْرِ کأَنِّی بِک وَ أَنْتَ تُصَلِّی لِرَبِّک وَ قَدِ انْبَعَثَ أَشْقَی الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ شَقِیقُ عَاقِرِ نَاقَةِ ثَمُودَ فَضَرَبَک ضَرْبَةً عَلَی قَرْنِک فَخَضَبَ مِنْهَا لِحْیتَک، فرمود: گریه می‌کنم برای آن چه در این ماه به تو میرسد. گویا تو را میبینم در حالی که برای پروردگارت نماز میگزاری، شقیترینِ اوّلین و آخرین که همانند کشندۀ ناقه ثمود است برخاسته و بر فرقت ضربتی زده است که با آن محاسن تو خضاب به خون شده است.»
6.    جهان بینی الهی اقتضا دارد که این عالم و هستی صاحب دارد و روزی از ما حساب خواهد کشید و هرمسلمان که توجه به اخرت دارد و می¬داند که هر کاری را در این عالم انجام بدهد فردا از او حساب خواهد کشید دیگر حساب کار دستش می¬آید و کاری را که خداوند راضی نباشد انجام نمی-دهد. و برای همین است که پیامبر اکرم ص می¬فرماید: « وَ اذْکرُوا بِجُوعِکمْ وَ عَطَشِکمْ فِیهِ جُوعَ یوْمِ الْقِیامَةِ وَ عَطَشَهُ، و به گرسنگی و تشنگی خود در این ماه، گرسنگی و تشنگی روز قیامت را یاد کنید.»
7.    بد بخت کسی است که از برکات این ماه محروم بماند و توفیق استفاده از این سفره بیکران الهی را نداشته باشد. « فَإِنَّ الشَّقِی مَنْ حُرِمَ غُفْرَانَ اللَّهِ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ، به درستی که شقی و بد عاقبت، کسی است که از آمرزش خدا در این ماه بزرگ محروم شود.»
8.    چگونه روزه بگیریم؟
روزه گرفتن فقط خود داری از خوردن و آشامیدن نیست بلکی وجود انسان باید روزه داشته باشد و در این خطبه به خوبی به مسائل جامعیت روزه پرداخته شده که فرماید:
1)    چشم و گوش  و زبان مان باید روزه داشته باشد « وَ احفَظُوا ألسِنَتَکم، وغَضّوا عَمّا لایحِلّ النَّظرُ إلیه أبصارَکم، و عمّا لایحلّ الإستِماعُ إلیه أسماعَکم، و زبانهای خود را [از آن چه نباید گفت] و چشمهای خود را از آن چه نباید دید و گوش هایتان را از آن چه نباید شنید حفظ کنید.»
2)     در اموال مان در ماه مبارک باید دیگران بویژه فقراء سهم داشته باشد «أَیهَا النَّاسُ مَنْ فَطَّرَ مِنْکمْ صَائِماً مُؤْمِناً فِی هَذَا الشَّهْرِ کانَ لَهُ بِذَلِک عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عِتْقُ رَقَبَةٍ وَ مَغْفِرَةٌ لِمَا مَضَی مِنْ ذُنُوبِهِ، ‌ای مردم! هر کس از شما مؤمن روزه‌داری را در این ماه افطار دهد، برای او نزد خدا ثواب یک بنده آزاد کردن و آمرزش گناهان گذشته خواهد بود. فَقِیلَ لَهُ یا رَسُولَ اللَّهِ لَیسَ کلُّنَا یقْدِرُ عَلَی ذَلِک فَقَالَ(ص) اِتَّقُوا النَّارَ وَ لَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ اتَّقُوا النَّارَ وَ لَوْ بِشَرْبَةٍ مِنْ مَاءٍ، شخصی سؤال کرد: یا رسول الله! همه ما قدرت بر آن نداریم؛ فرمود: با افطار دادن به روزه‌دار اگر چه به نصف دانه خرما یا جرعه‌ای آب از آتش بپرهیزید.»
3)    به حال خوردسالان و بزرگ سالان باید  توجه شود « وَ وَقِّرُوا کبَارَکمْ وَ ارْحَمُوا صِغَارَکمْ وَ صِلُوا أَرْحَامَکمْ، سالمندان را احترام نمایید، بر خُردسالان رحم کنید و صله ارحام نمایید.»
نتیجه: 
دو ماه رجب و شعبان ماه آمادگی برای حضور در ضیافت بزرگی است که میزبان آن خالق هستی است از آنجا که حضور در محضر خالق هستی روحی و معنوی است باید انسان از لحاظ روحی پاک و طاهر باشد و ظرفیت حضور در این مهمانی را پیدا نمایند. و این ماه مبارک و با برکت یک کارگاهی یکماهه خودسازی که باید این فرصت را غنمت شمرده و نهایت بهره¬ی را این ماه با عظمت ببریم. و دامنه استفاد از سفره بکران الهی به قدری کسترده است که در همه ابعاد زندگی می¬شود از آن برای خودسازی استفاده کرد و در همه لحظات زندگی در این ماه خداوند را احساس نمود. باشد که از این نعمت بیکران الهی بهرمند شویم و از این فرصت برای بندگی خداوند منان استفاده کنیم.
منابع:
1-    قرآن کریم
2-    عیون اخبار الرضا علیه السلام
3-    حلّى، سيد ابن طاووس، رضى الدين، على، الإقبال بالأعمال الحسنة (ط - الحديثة)، 3 جلد، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم، قم - ايران، اول، 1415 ه‍ ق.
4-    قمّى، صدوق، محمّد بن على بن بابويه، فضائل الأشهر الثلاثة، در يك جلد، كتابفروشى داورى، قم - ايران، اول، 1397 ه‍ ق.
5-    اصفهانى، مجلسى دوم، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوار، 33 جلد، مؤسسة الطبع و النشر، بيروت - لبنان، اول، 1410 ه‍ ق
6-    ابن بابويه، محمد بن على، عيون أخبار الرضا عليه السلام، 2جلد، نشر جهان - تهران، چاپ: اول، 1378ق.