ویژگی‌های حکومت امام زمان(ع)
باورهای دینی
1390/9/25

 

مقدمه

پس از آن که جهانیان آمادگی پذیرش حکومت عدل الهی را پیدا کردند و شرایط از هر جهت برای ظهور امام زمان(ع) فراهم شد، آن حضرت قیام می‌کند و خود را به جهانیان معرفی می‌نماید.

از آنجا که سردمداران مستکبر در چنان شرایطی موقعیت خود را در خطر خواهند دید، علی رغم رفتار بزرگوارانه و استدلال‌های روشنگرانه امام عصر(ع)، برای حفظ حکومت ظالمانه خود در مقابل آن حضرت صف آرایی می‌کنند و به هیچ وجه حاضر به پذیرش حق نمی‌شوند.

در نتیجه، نبرد شدید حق و باطل به وجود می‌آید و به خواست خداوند متعال و کمک یاران با اخلاص و فداکار امام مهدی(ع) تمام سردمداران ظلم و تجاوز نابود می‌شوند و یک حکومت واحد جهانی بر اساس تعالیم عالی اسلامی در سرتاسر جهان مستقر می‌گردد که در سایه آن، جوامع بشری طعم شیرین عدالت و امنیت و آسایش واقعی را می‌چشند.

با تشکیل آن حکومت یگانه‌ جهانی است که مصلحان بشری به اهداف عالی خود می‌رسند و نادانسته‌ها به علم، ناتوانی‌ها به قدرت، نگرانی‌ها به آرامش و تفرقه‌ها به اتحاد مبدل خواهند شد.

در باره خصوصیات و ویژگی‌های حکومت حضرت صاحب زمان(ع) توصیفات زیادی در متون دینی وارد شده است که در این جا به اختصار چند مورد آنها بیان می‌شود.

1- حکومت واحد جهانی

هنگامی که آن حضرت و یاران جان‌برکفش با عنایت‌های الهی و حمایت توده‌های مستضعف جهان بر غارتگران جهان‌خوار، ظالمان تجاوزکار، قدرت‌های سیاسی و کانون‌های سلطه که جهان را به نسبت زر و زورشان بین خود تقسیم کرده‌اند، قیام کردند و آنها را از صفحه روزگار برانداختند، زمان آن فرامی‌رسد که مرزهای جغرافیایی کشورها از روی کره زمین برداشته شوند و زمینه برای تشکیل حکومت واحد جهانی به رهبری امام معصوم(ع) فراهم گردد.

با دقت در آیات قرآن کریم و احادیث معتبر در منابع شیعه و سنّی درمی­یابیم که دامنه حکومت امام زمان(ع) در شرق و غرب دنیا گسترش می‌یابد و همه زمین در اختیار آن حضرت قرار می‌گیرد. خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید:

«وَ لَقَد کَتَبنا فِی الزَّبُورِ مِن بَعدِ الذِّکرِ اَنَّ الاَرضَ یِرِثُها عِبادِیَ الصّالِحُونَ»:

«در زبور بعد از تورات نوشتیم که بندگان شایسته‏ام وارث (حکومت) زمین خواهند شد!» (الانبیاء/ 105)

در این آیه شریف به خوبی گستره حکومت حضرت امام زمان(ع) بیان شده است، یعنی کل کره زمین به دست نیکوکاران و بندگان خداوند مهربان اداره خواهد شد.

حضرت پیامبر اسلام(ص) فرموده است:

«قائم ما حتماً مالک زمین می‌شود و آن را پر از عدل و داد می‌کند.» (محمدباقر مجلسی؛ بحارالأنوار، ج51، ص78)

«او کسی است که خدا به دست او شرق و غرب جهان را فتح می‌کند.» (لطف الله صافی؛ منتخب الأثر، ص58، ح2 و ص101، ح4)

2- اسلام دین جهانی

در عصر حکومت حضرت امام مهدی(ع) خورشید جهان‌فروز اسلام در سراسر گیتی پرتوافکن می‌شود، آن‌گونه که کمتر نشانی از شرک، کفر و نفاق به چشم نمی‌خورد. تمام این مذاهب و مکاتب پوشالی کفرآمیز از جهان رخت برمی‌بندند. انسان‌ها پس از گسستن این زنجیرهاست که آزادانه به ندای فطرت خود پاسخ مثبت می‌دهند و به تنها راه هدایت و سعادت که اسلام است رهنمون می‌گردند.

حضرت امام صادق(ع) در تفسیر آیه «وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ کَرْهاً»: «تمام کسانى که در آسمان‌ها و زمین هستند، از روى اختیار یا از روى اجبار، در برابرِ (فرمان) او تسلیم هستند.»(آل عمران/83) می‌فرماید:

«وقتی قائم ما قیام کند زمینی باقی نمی‌ماند مگر آن‌که در آنجا ندا داده می‌شود: «اشهد ان لا اله الا الله و اشهد ان محمداً رسول الله.» (هاشم بحرانى، البرهان‏، ج1، ص650)

امام کاظم(ع) نیز در ذیل همین آیه می‌فرماید:

«این آیه در حق قائم(ع) نازل شده است. زمانی که قائم(ع) ظهور کند، اسلام را بر یهودیان، مسیحیان، صابئان، زندیقان، مرتدان و کافران در شرق و غرب زمین عرضه می‌کند؛ هرکس از روی علاقه اسلام را بپذیرد، او را فرمان می‌دهد به انجام نماز، زکات و هر تکالیفى که خداوند بر مسلمانان واجب نموده است و هرکس از روى لجاجت و دشمنی اسلام را نپذیرد گردنش را می‌زند؛ تا در شرق و غرب عالم احدی غیر از کسانی که خدا را به یگانگی می‌پرستند، باقی نماند.» (همان)

3- عدالت فراگیر جهانی

عدالت اقتصادی، قضایی، اخلاقی و سیاسی یکی از آرمان‏ها، خواست‏ها و آرزوهای فردی و اجتماعی بشر در طول تاریخ بوده است و در تمامی عرصه‏های زندگی اجتماعی خود، به‏آن نیازمند بوده است. ازاین‌رو، در سرلوحه اهداف و برنامه‌های پیامبران، پی‌ریزی جامعه‌ای بر اساس حق و عدالت قرار داشته است؛ چنانکه خداوند در قرآن می‌فرماید:

«ما پیامبران خود را با دلایل روشن فرستادیم و با آنان کتاب و میزان (شناسایی حق از باطل و قوانین عادلانه) نازل کردیم، تا مردم قیام به عدالت کنند.» (الحدید/25)

لیکن این خواست الهی و آرمان انسانی هیچ‌گاه در تمام جوانب و همه جوامع تحقق نپذیرفته است و در مقام عمل با شکست مواجه شده است. اما در زمان حکومت امام زمان(ع) که تجلی‌گاه درخشش ایده‌آل‌های بشری و زمان اجرای اهداف نافرجام انبیاست، عدل و داد در سراسر جهان برپا می‌شود و آن قیام به قسط مردمان انجام می‌پذیرد؛ آن‌چنان که کمتر نشانی از بی‌عدالتی و نابرابری به چشم نمی‌خورد.

از نقاط بسیار برجسته در حکومت جهانی امام مهدی(ع) عدالت اقتصادی است.ثروت به‌طور عادلانه در میان مردم تقسیم می‌شود و هرکس از آن، سهم خود را دریافت می‌کند. همه انسان‌ها از لحاظ زندگی اقتصادی بی‌نیاز می‌شوند و همگان در رفاه خواهند بود؛ بدبخت، گرسنه و بی‌خانمان نخواهند بود و هیچ کس دیگران را استثمار و بهره‌کشی نمی‌کند.

بنابراین، برقراری عدل و قسط در عالم و ریشه‌کن ساختن بیداد و تبعیض، از ویژگی‌های اصلی حکومت حضرت مهدی(ع) است. در این باره سخنان زیادی از معصومان(ع) و بزرگان دین وارد شده است؛ از جمله حضرت پیامبر گرامی اسلام(ص) فرموده است:

«قائم ما زمین را پر از عدل و داد می‌کند همانگونه که از ستم و جور پر شده باشد.» (محمد صدوق؛ کمال الدین، ج1، ص257 و 258)

«مهدی(ع) در بین تمام مردم نیکوکار و بدکار عدل را برپا می‌دارد.» (لطف الله صافی؛ همان، ص310)

امام رضا(ع) نیز می‌فرماید:

«خداوند متعال توسط قائم ما اهل بیت زمین را از هر ستمی پاک می‌کند. ...قائم ما وقتی قیام کرد، میزان عدل و داد را در میان مردم مستقر می‌کند، پس احدی به دیگری ظلم نمی‌کند.» (محمد صدوق؛ همان، ج2، ص372)

در یکی از پیام‌های امام خمینی(ره) به مناسبت نیمه شعبان آمده است:

«همه انبیا که آمدند مقصدشان این بود که عدالت را در همه عالم اجرا کنند؛ لیکن موفق نشدند و این قدرت فقط برای مهدی موعود(ع) است که عدالت را در همه ابعادش و به تمام معنایش در عالم گسترش دهد.» (امام خمینی، صحیفه نور، ج12، ص207)

4- صلح و امنیت جهانی

امروزه زندگانی اجتماعات بشری به خاطر نبودن امنیت و آرامش در زمینه‌های مختلف در حالتی پر از اضطراب و دلهره‌های عصبی سپری می‌گردد. ترس‌هایی که بر جامعه‌ها سیطره دارند؛ جنگ‌هایی که در گوشه و کنار جهان رخ می‌دهند و جنایاتی که انجام می‌گیرند، مانند تجاوز کشورهای قدرتمند به کشورهای ضعیف، کشتار انسان‌ها، غارت و دزدی اموال، ربودن زنان و کودکان و...، اینها همه مظاهر و نمودهای نبودن صلح و امنیت در اجتماعات انسانی هستند.

امّا در زمان حکومت حضرت مهدی(ع) تمام این جنایت‌ها و وحشت‌ها از بین می‌روند؛ صلح و امنیت و آرامش سراسر کره زمین را دربرمی‌گیرد و بشر در فضایی از سلامت، اطمینان، راحتی و آرامش خاطر زندگی می‌کند؛ زیرا فقدان امنیت به یکی از عوامل زیر برمی‌گردد:

الف- ضعف ایمان به خدا: انسانی که از خدا و روز جزا ترسی ندارد ممکن است به هر کاری ناشایست دست بزند.

ب- ضعف اخلاق: ممکن است علت دزدی آزمندی در افزودن مال یا پلیدی روان و انحراف رفتار باشد.

ج- فقر و محرومیت، که باعث می‌شود شخص مرتکب دزدی و امثال آن شود.

د- ضعف دولت، که از تعقیب مجرمان و مجازات نمودن گروه‌های بدکار عاجر باشد.

امّا در زمان حکومت حضرت مهدی(ع) همه این عوامل از بین می‌روند. ایمان به خدا در قلب‌ها جایگزین می‌شود. این ایمان نتیجه پیاده‌کردن روش‌های تربیتی آن حضرت در اجتماع است. بدین ترتیب جرایمی که به علت ضعف ایمان به خدا صورت می‌گیرند از بین خواهند رفت.

مردم از نظر اخلاق به مرحله والایی از تکامل نفسی و بلند روانی و شرافت می‌رسند که خود را بالاتر از آن می‌دانند که خویشتن را به گناه دزدی آلوده کنند.

فقر هم از اجتماعات از بین می‌رود و همگان در رفاه، راحتی و فراوانی زندگی می‌کنند.

حکومت حضرت ولی عصر(ع) به زودی به قوی‌ترین و قدرتمندترین حکومتی که تاکنون در سطح گیتی تشکیل شده است، تبدیل می‌شود.

امنیت و آرامش در زمان حکومت حضرت حجت(ع) مختص بشر نیست؛ بلکه در آن زمان، انسان‌ها و حیوانات همه مشمول قاعده امن و امان خواهند شد. انسان از حیوان نمی‌ترسد؛ حیوانات ضعیف از حیوانات قوی بیم ندارند و میان آنها روح الفت و محبت حاکم خواهد شد.

حضرت امیرمؤمنان علی(ع) می‌فرماید:

«زمانی که قائم ما قیام نماید، بُغض‌ها و کینه‌ها از دل‌های بندگان می‌روند و چهارپایان و درندگان در حال صلح با یکدیگر زندگی می‌کنند؛ تا آنجا که زنی مسیر عراق و شام را طی می‌کند، جز بر سبزه‌زار قدم نمی‌گذارد و زینت‌آلات خود را بر سرش می‌گذارد (کسی به آن طمع نمی‌نماید و) هیچ درنده‌ای او را آشفته نمی‌سازد و او نیز از هیچ چیز نمی‌ترسد.» (محمدباقر مجلسی، همان، ج 52، ص316، ح11)

حضرت امام باقر(ع) نیز در این باره می‌فرماید:

«پیرزنی ناتوان از شرق عالم به مقصد مغرب به راه می‌افتد و در این مسیر هیچ‌کس او را اذیت نمی‌کند.» (لطف الله صافی؛ همان، ص308)

5- رفاه اقتصادی عمومی

یکی از ویژگی‌های مهم حکومت امام زمان(ع)، رفاه اقتصادی عمومی است که در نتیجه اجرای عدالت اقتصادی تحقق پیدا می‌کند. این هدف از طریق پیاده‌کردن برنامه اقتصاد اسلامی در اجتماع حاصل می‌شود. رؤوس عمده آن برنامه به قرار ذیل است:

الف- مباح نمودن بهره‌وری از آنچه خدای تعالی خلق کرده است؛

ب- اعطای آزادی‌ها به مردم در محدوده قانون اسلام؛

ج- به کارگیری توان‌ها و استعدادها و میدان دادن به کسانی که به کار می‌پردازند.

در آن زمان آسمان باران رحمت خود را فرو می‌ریزد؛ آب‌ها زیاد و نهرها کشیده می‌شوند؛ محصولات زراعتی چند برابر می‌گردند و زمین گنج‌های خود را خارج می‌کند. حضرت صاحب الامر(ع) میدان را برای مردم باز می‌کند، تا از زمین و آنچه از معادن و مزارع در آن است بهره‌مند شوند و همچنین آن حضرت مالی زیاد بین مردم توزیع می‌کند؛ در نتیجه، ثروت‌های مردم و برکات افزون خواهند شد و از آن پس ناداری، محرومیت و گرسنگی از میان مردم رخت برخواهند بست و امت اسلامی از چنان رفاه اقتصادی برخوردار خواهند شد که تا آن روز نظیر آن را ندیده‌اند. حضرت پیامبر اسلام(ص) می‌فرماید:

«امت من در زمان مهدی(ع) از نعمتی برخوردار می‌شوند که قبل آن هرگز از چنان نعمتی برخوردار نبوده‌اند؛ آسمان بر آنان پی‌درپی باران می‌بارد و زمین همه گیاهانش را می‌رویاند.» (لطف الله صافی؛ همان، ص473)

«در دولت او آب زیاد و رودها جاری می‌شوند و زمین خوراکی‌های خود را افزون می‌سازد.» (همان، ص472)

امام باقر(ع) نیز می‌فرماید:

«زمانی که قائم ما ظهور کند...، سالی دو بار بخشش‌هایی به مردم عطا می‌کند؛ ماهی دو بار حقوق به آنها می‌دهد و بین مردم چنان برابری در امور مالی و اقتصادی برقرار می‌کند که نیامندی نمی‌یابی تا زکات مالت را به او بدهی. دارندگان زکات، زکات مال‌شان را نزد نیازمندان شیعه می‌آورند؛ ولی آنان نمی‌پذیرند؛ پس زکات را در کیسه‌های مخصوص پول می‌گذارند و در محله‌های نیازمندان شیعه دور می‌زنند و به آنها عرضه می‌کنند؛ ولی آنان می‌گویند ما به درهم‌های شما نیازی نداریم.» (محمدباقر مجلسی، همان، ج52، ص390)

6- پیشرفت علوم و صنعت

در عصر حکومت حضرت مهدی(ع) دانش صحیح در بین مردم منتشر می‌شود و مردم مطالب علمی و احکام شرعی را به صورت قطعی فرامی‌گیرند. مسلمانان در اصول دین و فروع آن و تمام مسایل فقهی و احکام شرعی یکی می‌گردند. دین همان دین اسلام و مذهب همان مذهب تشیع هستند؛ چنان‌که رسول خدا(ص) در احادیث فراوانی مردم را به آنها دعوت کرده است.

در آن زمان بسیاری از کتب فقه و حدیث، تهذیب و تنقیح می‌شوند. قیاس و استحسان و فتاوایی که از شرایط سیاسی زمان نشأت گرفته باشند باقی نمی‌مانند. کاربرد بسیاری از مباحث اصول فقه از بین می‌رود. قرائت‌های مختلف قرآن از بین می‌روند؛ زیرا مردم قرآن را از حضرت مهدی(ع) به همان‌گونه که از سوی خدای متعال نازل شده است فرامی‌گیرند. بیشتر کتاب‌های تفسیر از اعتبار ساقط می‌شوند؛ زیرا مردم به تفسیرهایی که برخاسته از آرا و برداشت‌های شخصی هستند، اعتنایی نمی‌کنند و مردم تفسیر قرآن را به گونه‌ای که مراد و مقصود خداوند متعال است می‌فهمند و بر معارف قرآن و اسرار و عجایبی که در این کتاب آسمانی ناشناخته و پنهان مانده‌اند، اطلاع می‌یابند. از کتب درایه و رجال بی‌نیازی حاصل می‌شود؛  چرا که بیشتر آنها بر حدس و گمان استوارند. به همین‌گونه از بسیاری از علوم جدید که مولود افکار و اوهام بشر است بی‌نیازی حاصل می‌شود.

از روایات معصومین(ع) برمی‌آید که در نظام حکومتی امام مهدی(ع) بی‌سوادی، نادانی و کم‌خردی به طور کلی ریشه‌کن خواهد شد و همه انسان‌ها به مقتضای توانایی خود از بالاترین حد دانش و معرفت برخوردار خواهند شد. در این زمینه امام باقر(ع) فرموده‌است:

«زمانی که قائم ما به پا خیزد، دستش را بر سر بندگان می‌گذارد، پس بدین وسیله عقل‌های آنها را جمع می‌کند و اخلاق آنها را به کمال می‌رساند.» (همان، ج52، ص336، ح71)

«در زمان مهدی به شما حکمت داده می‌شود، به گونه‌ای که زن در خانه‌اش به کتاب خدا و سنت پیامبرش(ص) قضاوت می‌کند.» (همان، ص352، ح106)

حضرت امام صادق نیز می‌‌فرماید:

«دانش بیست و هفت حرف است و آنچه پیامبران آورده‌اند، دو حرف است و مردم تا امروز بیش از آن دو حرف نمى‌دانند؛ اما چون قائم قیام کند بیست و پنج حرف دیگر را بیرون آورد و در میان مردم منتشر سازد و بدین سان مجموع بیست و هفت جزء دانش آشکار گردد.» (همان، ج 52، ص336، ح73)

در روایات مربوط به وقایع دوران حکومت حضرت مهدی(ع) به مسایلی اشاره شده است که هریک حکایت از پیشرفت فوق العاده فناوری و صنعت در آن زمان دارد. امام صادق(ع) می‌فرماید:

«وقتی قائم ما قیام کند، خدا در شنوایی و بینایی شیعیان ما افزایش و کشش ایجاد می‌کند، حتی ‌بدون این‌که پیکی بین آنان و قائم باشد‌، وقتی قائم با آنان سخن می‌گوید، آنان می‌شنوند و او را می‌بینند، در حالی که او در فاصله دور در جایگاه خود می‌باشد.» (همان، ج52، ص336، ح72)

«در زمان قائم(ع) شخص مؤمن در حالی‌که در مشرق است برادر خود را در مغرب مى‌بیند و هم‌چنین کسى که در مغرب است برادر خود را که در مشرق است مى‌بیند.» (همان، ص391، ح213)

7- اوج قدرت شیعه

طبق گواهی تاریخ، در تمام دوران گذشته، شیعیان همواره در معرض فشار و ظلم و سلطه حکومت‌های جائر قرار داشته‌اند. اما در دوران حکومت امام عصر(ع) شیعه به اوج عظمت و قله قدرت و توانایی خواهد رسید و قدرت در سراسر جهان به دست شیعیان خواهد افتاد. طبق گواهی روایات در روحیه و وضعیت شیعیان دگرگونی و تحولی عمیق رخ خواهد داد. اکنون به برخی از احادیث وارد شده در این مورد اشاره می‌شود:

امام سجاد(ع) می‌فرماید:

«آن گاه که قائم ما قیام کند، خداوند سستی و ضعف را از شیعیان ما دور می‌کند؛ دل‌هایشان را چون پاره‌های آهن محکم و استوار می‌نماید؛ به هر کدام از آنان قدرت چهل مرد را می‌بخشد و آنان فرمانروایان و بزرگان زمین می‌شوند.» (همان، ص317، ح12)

حضرت صادق(ع) نیز می‌فرماید:نتیجه تصویری برای حکومت امام زمان

«در دولت قائم(ع)، شیعیان ما بزرگان و زمامداران زمین هستند و به هریک از آنان قدرت چهل مرد داده می‌شود.» (همان، ص372، ح164)

امام باقر(ع) فرموده‌است:

«در دل شیعیان ما (امروز) از دشمنان ترس انداخته شده است؛ اما روزگاری که حکومت ما فرارسد و مهدی ما ظهور کند، هر یک از شیعیان ماباجرأت‌تر از شیر و برنده‌تر از نیزه خواهد شد؛ آنان دشمنان ما را با پا لگدمال می‌کنند و با دست می‌کشند.» (همان)

خلاصه و نتیجه

پس از آن که جهانیان آمادگی پذیرش حکومت عدل الهی را پیدا کردند، امام زمان(ع) ظهور می‌کند و به خواست خداوند متعال، تمام سردمداران ظالم نابود می‌شوند و یک حکومت واحد جهانی بر اساس تعالیم عالی اسلامی مستقر می‌گردد.با توجه به آیات قرآن کریم و احادیث معتبر، خصوصیات و ویژگی‌های حکومت حضرت صاحب زمان(ع) عبارتند از:

1- حکومت واحد جهانی: دامنه حکومت امام زمان(ع) در شرق و غرب دنیا گسترش می‌یابد و همه زمین در اختیار آن حضرت قرار می‌گیرد.

2- اسلام دین جهانی: در عصر حکومت حضرت امام مهدی(ع) خورشید جهان‌فروز اسلام در سراسر جهان پرتوافکن می‌شود، آن‌گونه که کمتر نشانی از شرک، کفر و نفاق به چشم نمی‌خورد.

3- عدالت فراگیر جهانی: عدالت اقتصادی، قضایی، اخلاقی و سیاسی یکی از آرمان‏ها، خواست‏ها و آرزوهای فردی و اجتماعی بشر در طول تاریخ بوده است. در زمان حکومت امام زمان(ع)، عدل و داد در سراسر جهان برپا می‌شود؛ آن‌چنان که کمتر نشانی از بی‌عدالتی و نابرابری به چشم نمی‌خورد.

4- صلح و امنیت جهانی: در زمان حکومت حضرت مهدی(ع)، صلح و امنیت و آرامش سراسر کره زمین را دربرمی‌گیرد و بشر در فضایی از سلامت، اطمینان، راحتی و آرامش خاطر زندگی می‌کند.

5- رفاه اقتصادی عمومی: در دوران حکومت امام زمان(ع)، از طریق پیاده‌کردن برنامه اقتصاد اسلامی و اجرای عدالت اقتصادی در اجتماع، رفاه اقتصادی عمومی حاصل می‌شود. همچنین در آن زمان، خداوند متعال برکت‌ها و نعمت‌های خود را از آسمان و زمین نازل می‌کند.

6- پیشرفت علوم و صنعت: در عصر حکومت حضرت مهدی(ع) دانش صحیح در بین مردم منتشر می‌شود و مردم مطالب علمی و احکام شرعی را به صورت قطعی فرامی‌گیرند. مسلمانان در اصول و فروع دین و تمام مسایل فقهی و احکام شرعی یکی می‌گردند. بی‌سوادی، نادانی و کم‌خردی به طور کلی ریشه‌کن خواهد شد و همه انسان‌ها به مقدار توانایی خود از بالاترین حد دانش و معرفت برخوردار خواهند شد.

7- اوج قدرت شیعه: در دوران حکومت امام عصر(ع) شیعه به اوج عظمت و قله قدرت می‌رسد؛ قدرت در سراسر جهان به دست شیعیان می‌افتد و شیعیان، بزرگان و زمامداران زمین هستند.

اللّهمّ‏ انّا نرغب‏ الیک‏ فی‏ دولة کریمة تعزّ بها الإسلام و اهله، و تذلّ بها النّفاق و اهله....

منابع

1- قرآن کریم.

2- امام موسوی خمینی، روح الله؛ صحیفه نور؛وزارت ارشاد اسلامی،تهران، 1364ﻫ.ش.

3- بحرانى، هاشم؛ البرهان فى تفسیر القرآن‏؛ بنیاد بعثت‏، تهران؛ چاپ اول، 1416ﻫ.ق‏.

4- صافی گلپایگانی، لطف الله؛ منتخب الاثر؛ مطبعة الحیدری، تهران؛ 1333ﻫ.ش.

5- صدوق، محمد بن بابویه؛ کمال الدین و تمام النعمة؛ اسلامیه، تهران؛چاپ دوم، 1395ﻫ.ق.

6- مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار؛ مؤسسة الوفاء، بیروت، چاپ دوم، 1403ﻫ.ق.

 

درباره ی نویسنده
قنبرعلی حسینی