آثار محبت اهل بيت عليه السلام
باورهای دینی
1395/10/7

در آمد
در باره فضیلت و ضرورت محبت اهل بیت علیه السلامروایات فراوان از طریق شیعه وسنی وارد گردیده که در برخی از آنها محبت اهل بیت علیه السلام اساس اسلام، نظام دین، برترین عبادت، علامت حلال زادگی، و از جمله باقیات الصالحات، محسوب گردیده تاجای که از پیامبر عظیم الشأن اسلام صلی الله علیه وآلهنقل شده که فرمود: «اگر کسی خدا را میان صفا و مروة هزاران سال عبادت کند تا همچون مشک خشک و کهنه شود ولی محبت ما را نداشته باشد خداوند او را به صورت در آتش می افکند. (حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ج 1، ص 554.)
با توجه به این روایات و روایات مشابه آن این سوال در ذهن انسان پیدا می شود که مفهوم محبت اهل بیت به چه معنای است و برای دارنده¬ی آن چه نفع و آثار دارد؟ و در این تحقیق سعی شده که به این دو سوال جواب داده شود.
مفهوم محبت
ماده محبت از ماده «حب و یحب» به معنی دوستی شدید است که معمولا مقابل بغض و دوشمنی بکار می رود. در التحقیق آمده است: محبت به معنی دوست داشتن و میل شدید است که در مقال ان بغض و تنفر است.(حسن، مصطفوى، ج‏2 ص152.) و در مجمع البحرین آورده است: حب؛ يعنى، رغبت و ميل انسان به چيزى اگر اين ميل باطنى و رغبت دل به چيزى شديد و قوى شود آن را عشق مى‏نامند.(طريحى، مجمع البحرين، ج 2، ماده «حبب».)
مفهوم محبت اهل بیت علیهم اسلام
تعريف حب و دوستی اهل بيت علیهم السلام را بايد در روایات و بیانات معصومین علیهم السلام جستجو كرد. در روايتى، رسولاكرم(صلی الله علیه و آله وسلم)مى‏فرمايد:« لا يؤمن احدكم حتى اكون احب اليه من ولده و والده و الناس اجمعين» (ميزان الحكمه، ج 2، ص 236، ح 3197) هيچ كس از شماها ايمان ندارد، مگر اينكه من نزد او از فرزندانش و پدرش و همه مردم محبوب‏تر باشم» حضرت ابتدا اصل ايمان را مشروط به حب خود مى‏داند و سپس در ضمن آن حب خود را توضيح مى‏دهد.
در روايتى ديگر حضرت براى حب خود مرتبه بالاترى را مى‏فرمايد: « لايومن عبد حتى اكون احب اليه من نفسه ويكون عترتى احب اليه من عترته و يكون اهلى احب اليه من اهله و يكون ذاتى احب اليه من ذاته» (ابن بابويه، محمد بن على، الأمالي (للصدوق)، ص334) هيچ بنده‏اى ايمان ندارد مگر اينكه من نزد او از خودش محبوب‏تر باشم و ذريه من پيش او از ذريه خودش محبوب‏تر باشد و اهل من پيش او از اهل خودش محبوب‏تر باشد و ذات من پيش او از ذات خودش محبوب‏تر باشد.
 در اين روايت نيز حضرت، شرط ايمان را حب خود و اهل بيت خود مى‏داند و هم تنها به مرتبه پايين حب اكتفا نمى‏كنند؛ بلكه مرتبه بالاى آن را مى‏فرمايد؛ زيرا يك انسان طبيعى و عادى، خودش پيش خودش از همه محبوب‏تر است. سپس فرزندان و سپس نزديكان؛ ولى انسان فوق طبيعى وقتى در حب كسى به مرتبه بالاى آن مى‏رسد، آن كس را بر خود و فرزندان، نزديكان و همه ترجيح مى‏دهد و اين همان مرتبه شديد و قوى حب است كه به آن «عشق» ميگويند. بنابراين حب اهل بيت و ائمه اطهار علیهم السلام بايد در اين حد اعلا باشد و اگر هر اندازه از اين حد پايين‏تر باشد، به همان اندازه ايمان نقص و كاستى دارد. به عبارت ديگر درجات ايمان با درجات حب پيامبر اكرم واهل بيت علیهم السلام سنجيده مى‏شود و حب و دوستی در هر انسان داری شدت و ضعف است.
عمل و اطاعت شرط دوستى اهل بيت علیه السلام
امام محمد باقر(علیه السلام) مى‏فرمايند: « يا جابر! بلغ شيعتى عنى السلام و اعلمهم انه لا قرابه بينا و بين الله عزوجل و لا يتقرب اليه الابالطاعه يا جابر من اطاع الله و احبنافهو ولينا و من عصى الله لم ينفعه حبنا« (طوسى، محمد بن الحسن، الأمالي، ص296) اى جابر! از طرف من به شيعه من سلام برسان و به آنها اعلام كن كه هيچ قرابت و خويشاوندى بين ما و خداى عزوجل نيست و فقط با طاعت و بندگى به درگاه الهى تقرب جسته مى‏شود. اى جابر! هركس اطاعت خدا را كند و - همراه آن - به ما محبت ورزد و دوست و محب ما مى‏باشد و هركس معصيت خدا را كند حب ما برايش نافع نمى‏باشد»بنابراين اولين شرط حب اهل بيت علیهم السلام اطاعت حق تعالى و پرهيز از گناه مى‏باشد ممكن است درجه پايين محبت (همان ميل باطنى و رغبت درونى) را داشته باشد؛ ولى عملاً اهل معصيت هم باشد، چنين حبى خيلى سود بخش نيست.
راه‏هاى كسب دوستى اهل‏بيت علیهم السلام
معرفت اهل بيت علیهم السلام : در سايه معرفت امام به كمالات و ويژگى‏هاى منحصر به او بيشتر واقف مى‏گرديم و اين وقوف خود فطرتا شيفتگى و محبت نسبت به اهل بيت علیهم السلام را در پى دارد. امام صادق علیه السلام مى‏فرمايد: «الامام علم بين الله عزوجل و بين خلقه، فمن عرفه كان مومنا و من انكره كان كافر» (مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوار، ج‏23 ؛ ص88) امام آن شاخص آشكار است كه بين خداى عزوجل و خلقش قرار گرفته، پس هر كس او را شناخت مؤمن مى‏گردد و هر كس او را انكار كرد كافر مى‏گردد». مؤمن بودن، فرع بر شناخت امام است. از طرفى ايمان، عين حب و بغض است. امام محمد باقر علیه السلام مى‏فرمايد: «الايمان حب و بغض» (ابن شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول، ص295) ايمان حب و بغض است». حب به تمامى خوبى‏ها و كمالات و... و بغض از همه بدى‏ها، زشتی ها و... پس در پرتو شناخت و معرفت ايمان حاصل مى‏شود و ايمان هم جز حب و بغض نيست. نتيجه اين مى‏شود كه يكى از راه‏هاى عملى مهم كسب حب اهل بيت علیهم السلام معرفت آن بزرگواران است.
اطاعت از اهل بيت علیهم السلام :اگر كسى شناخت لازم و كافى به اهل بيت علیهم السلام پيدا كرد، اطاعت از آنان را بر خود لازم مى‏داند؛ ولى گاهى شناخت در آن حد بالا نيست در اين صورت چه بسا نسبت به اوامر آنان عصيان شود. عصيان هم به هر اندازه باشد، به همان اندازه كدورت و بغض مى‏آورد. كدورت و بغض هم، ضد صفا و حب است. پس هر اندازه نسبت به اوامر آنان عصيان شود، به همان اندازه بغض و كدورت نسبت به آنان در دل ايجاد مى‏شود و برعكس هر اندازه نسبت به اوامر آنان اطاعت شود، به همان اندازه حب و صفا به آنان دل را فرا مى‏گيرد. امام رضا علیه السلام مى‏فرمايد: «اللهم انى اسئلك... العمل الذى يبلغنى حبك.» (سنن ترمزی، كتاب الدعوات (الحديث 3471 – 3496) بارالها! از تو آن عملى را مسألت مى‏كنم كه دوستی ات را به من برساند». بنابراين يكى از راه‏هاى عملى وصول به «حب» اصل عمل و طاعت عملى است.
توسل با حال: در سايه شناخت امام مى‏فهميم همه چيزمان به او وابسته است. واسطه فيض و كمال و همه چيزمان امام مى‏باشد اگر توسل بعد از شناخت و با حال همراه باشد، ترنم عاجزانه و عاشقانه‏اى است كه حب را در دل بيش از پيش مى‏پروراند
تولى و تبرى: دو اصلى كه با حب اهل بيت علیهم السلام تأثير متقابل دارند يعنى، حب اهل بيت علیهم السلام تولى و دوستى با دوستان خدا و آنان و تبرى و بى‏زارى از دشمنان خدا و آنان را مى‏آورد و تولى و تبرى هم محبت اهل بيت علیهم السلام را در پى دارد.

آثار محبت اهل بیت علیهم السلام
محبت اهل بیت علیهم السلام عصمت وطهارت آثار و برکات فراوان دارد که ما از باب تیمن و تبرک برخی از آنها را یاد آور می شوم:
1ـ کامل شدن دین
یکی از آثار محبت اهل بیت علیهم السلام کامل گردیدن دین است پیامبر اکرم می فرماید:«حب اهل بیتی و ذریتی استکمال الدّین. » (بحار الانوار، ج 9، ص 298) دوست داشتن اهل بیت من و فرزندانم کمال دین است.
2ـ خوشحالی در وقت مرگ
امام صادق علیه السلام خطاب عده‌ای از شیعیان که با زیارت حضرت آمده بودند فرمود:«... فاشهد علی ابی انه کان یقول:ما بین احدکم و بین ان یری مایقرّالله به عینه و ان یغتبط الا ان تبلغ نفسه هذه...» ( عزيز الله عطاردى‏، مسند الإمام الصادق ‏،ج5 ص76) گواهی می دهم که پدرم می فرمود:هریک ا زشما زمانی که نفسش به این جا رسد(بادست خود به گلویش اشاره فرمود) چیزی را مشاهده خواهد کرد که خداوند به واسطه آن چشمش را روشن کند و شاد و خوشحال شود.
3ـ شفاعت اهل بیت علیهم السلام
پیامبر اسلامصلی الله علیه واله وسلم در این باره فرمود: «الزموا مودتنا اهل البیت فانه من لقی الله یوم القیامة وهو یودنا دخل الجنة بشفاعتنا » (ینابیع المودة، ج 2، ص 272) به دوستی ما اهل بیت چنگ زنید، زیرا هرکس در روز قیامت خدا را درحالی که مارا دوست داشته باشد دیدار کند، باشفاعت مابه بهشت رود.
4ـ أمان روز قیامت
امام صادقعلیه السلام فرمود:«ان حبنا اهل البیت لینتفع به فی سبعة موطن: عندالله و عند الموت و عند القبر و یوم الحشر و عند الحوض و عند المیزان و عند الصراط. » (شیخ حسن بن زین الدین، التحریرالطاووسی، ص 279) دوست داشتن ما اهل بیت در هفت جا مفید واقع می شود، در پیشگاه خدا، هنگام مردن، در قبر، روز حشر، درکنار حوض کوثر، نزد میزان و در عبور از صراط.
5ـ پاک کردن گناهان
امام حسن مجتبیعلیه السلام فرمود:«و الله لا یحبنا عبد ابدا و لوکان اسیرا بالدیلم الا نفعه الله بحبنا و ان حبنا لیسا قط الذنوب من ابن آدم کما یساقط الریح الورق من الشجر » ( محمدی ری شهری اهل بیت فی الکتاب و السنة،ج 2، ص 656) به خدا قسم هیچ بنده نیست که مارا دوست بدارد حتی اگر در دیلم اسیر باشد، مگر اینکه خداوند به واسطه این محبت ما، او را سود بخشد، همانا دوست داشتن ما گناها را از آدمی فرو می ریزاند همچنانکه باد، برگهای درختان را می ریزد.
6ـ مودت اهل بیت علیهم السلام خیر دنیا و آخرت
در بعض از روایات محبت اهل بیت خیر دنیا و آخرت شمره شده از نبی اکرمصلی الله علیه و اله وسلم نقل شده که حضرت فرمود:«من اراد التوکل علی الله فلیحب اهل بیتی و من اراد ان ینجو من عذاب القبر فلیحب اهل بیتی ومن اراده الحکمة فلیحب اهل بیتی ومن اراد دخول الجنة بغیر حساب فلیحب اهل بیتی فوالله ما احبهم احد الّا ربح الدنیا و الآخرة » (ینابیع المودة، ج 2، ص 332) هرکه خواهان توکل کردن برخدا است، اهل بیت مرا دوست بدارد وهر که خواهان رستن از عذاب قبر است اهل بیت مرا دوست بدارد و هرکه خواهان حکمت است اهل بیت مرا دوست بدارد سوگند به خدا هیچکس دوست دار آنان نشده مگر اینکه در دنیا و آخرت فایده کرد.
7ـ باعث وحدت و همبستگی مسلمانان
اگر مسلمانان جهان آنچنان که پیامبر اعظم صلی الله علیه وآله وسلم سفارش کرده که بعد ازمن مرجع تان قرآن باشد وعترت برمحور قرآن و عترت جمع شوند وضع سیاسی، اجتماعی آنان بهتر از امروز خواهد بود چنانچه در زیارت جامعه کبیرة آمده:«بموالاتکم تمت الکلمة وعظمت النعمة و ائتلفت الفرقة » (شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا علیه السلام، ج1، ص 309) با دوستی شما است که کلمه تمام و نعمتها بزرگ تر و جدای می پیوندد.
8ـ برخی از آثار محبت اهل بیتعلیهم السلام دربیان نبی اکرمصلی الله علیه و آله وسلم
ده خیر دنیا و آخرت نتیجه محبت به اهل بیت علیهم السلام
پيامبر خدا صلی الله علیه و اله وسلم فرمود: هرکه را خداوند محبت اهل بیت مرا روزی او کند بی گمان به خیر دنیا و آخرت رسیده و در اینکه او اهل بهشت است، احدی نباید شک کند زیرا دوست داشتن اهل بیت من بیست نتیجه و اثر دارد، ده تا در دنیا و ده تا در آخرت.اما نتایج آن دردنیا عبارتند از:زهد، شوق به کار و عمل، پارسای در دین، رغبت به عبادت، توبه قبل ازمرگ، نشاط در شب زنده داری، چشم برکندن از آنچه در دست مردم است، حفظ اوامر ونواهی خداوند، نهم دشمن دشتن دنیا و دهم سخاوت و بخشندگی.
و اما نتایج آن در آخرت:نامه اعمال بریش گشوده نمی شود، میزانی برایش بر پانمی شود، برائت آزادی از آتش جنهم برایش نوشته می شود، رو سفید می شود، نامه اعمال بدست راست او داده می شود، از جامه های بهشت برقامت او پوشیده می شود، شفاعت او در باره صد نفر از خوانواده اش پزیرفته می شود، از جامه های بهشت برقامت او پوشیده می شود خداوند با او با مهر و رحمت می نگرد، از تاجهای بهشت برسرش می نهند و دهم اینکه بدون حسابرسی به بهشت می رود پس خوشابحال دوستداران اهل بیت من. ( شیخ صدوق، الخصال، ص 515.)
محبت اهل بیت باعث ریزش گناهان
از امام صادق علیه السلام نقل شده است كه فرمود: دوستى ما خاندان گناهان را از بندگان خدا فرو مى‏ريزد، چنان كه باد سخت برگها را از درختان فرو مى‏ريزد. (ثواب الأعمال و عقاب الأعمال / ترجمه انصارى ؛ ص361)
امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: خوشا بحال كسى كه محبّت ما اهل بيت در قلب او رسوخ داشته باشد، ايمان در قلب چنين كسى ثابت‏تر از كوه احد در مكانش خواهد بود. و هر كس كه دوستى ما در قلب او جاى‏ نگيرد ايمان در قلب او مانند ذوب شدن نمك در آب ذوب مى‏شود.(أسرار آل محمد عليهم السلام / ترجمه كتاب سليم ؛ ص515)
از امام صادق عليه السّلام روايت شده كه مى‏فرمود: كسى كه ما را براى خدا دوست بدارد و دوستان ما را دوست بدارد، نه براى هدفى دنيايى كه چيزى بدست آورد و با دشمنان ما دشمن باشد، نه براى عداوتى كه با ديگرى دارد، سپس روز قيامت او را بياويزند، و گناهانى مانند شنهاى روان و كفهاى درياها، داشته باشد، خدا او را مى‏بخشد.( إرشاد القلوب / ترجمه سلگى ؛ ج‏2 ؛ ص94)
محب على علیه السلام همجوار با خدا
امام صادق عليه السّلام فرمود: خداوند براى مؤمنان ضمانتى كرده، راوى پرسيد: آن ضمانت چيست؟ فرمود: اينكه به خدايى خدا و نبوّت محمد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و امامت على عليه السّلام، اقرار نمايند و واجبات را ادا كنند، آنها را در جوار خويش ساكن نمايد، راوى گفت: پرسيدم: خدا مى‏داند كه اين كرامتى است، كه نمى‏توان آن را به كرامت آدمى، قياس كرد، سپس امام صادق عليه السّلام اضافه نمود: كمى عمل كنيد و نعمت بسيار ببريد. (همان/ ج‏2، ص: 95)
محبت اهل بيت شافع روز قيامت‏
از امام دوم عليه السّلام نقل است كه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم فرمود: محبت ما اهل بيت عليهم السّلام را لازم شماريد و همانا كسى كه در قيامت ملاقات شود و محبّ ما باشد، با شفاعت ما وارد بهشت مى‏گردد، سوگند به خدايى كه جانم به دست اوست، بنده از عمل خود سودى نمى‏برد، مگر با شناخت ما اداى حق ما.(همان/ ج‏2، ص: 95)
جمع بندی
اگر یک نگاه مختصر و کوتاه به اخبار وارده درباره محبت اهل بیت علیهم السلام و آثار ارزشمند آن بیندازیم، بویژه حدیث مفصل و طولانی که تحت عنوان (من مات ) از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم که وعده‌ای از مفسرین بنام اهل سنت همانند زمخشری و فخررازی آن را نقل نموده است؛ به این نتیجه خواهیم رسید که مفهوم محبت اهل بیت به معنای صحیح آن، علاقه و محبتی است که اطاعت و پیروی از آن بزرگواران را به دنبال داشته باشد و گرنه محبت زبانی صرف که کمترین اثری از اطاعت در آن نباشد به هیچ عنوان نمی تواند مثمر آن آثار و برکات باشد که در روایات از قبیل اکمال دین، شفاعت امان روز قیامت و پاک شدن گناهان ...امده است را داشته باشدبلکه می توان گفت محبت کاذب بوده که با عقل و منطق دین تناقض آشکار دارد. بدین ترتیب مراد از محبت اهل بیتعلیهم السلام که در روایات مطرح است و آن همه اهمیت به آن داده شده محبت و علاقه است که با اطاعت همراه باشد.
منابع
قران کریم، صحیفه سجادیه.
ابن بابويه، محمد بن على، من لا يحضره الفقيه، 4جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم - قم، چاپ: دوم، 1413 ق.
حاكم حسكانى‏، وفات: 490 ق‏، شواهد التنزيل لقواعد التفضيل، ‏ناشر: موسسه طبع و نشر، تهران‏، 1411 ق‏.
حر عاملى، محمد بن حسن، تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة، مؤسسة آل البيت عليهم السلام - قم، چاپ: اول، 1409 ق.
سليمان بن ابراهيم قندوزى، وفات 1294 ق ينابيع المودة لذوالقربى؛ ناشر: اسوه قم، 1422 ق‏.
صدر، سيد رضا، پيشواي شهيدان، دفتر تبليغات اسلامي، 1379، نوبت سوم، قم.
صدوق، محمد بن علي بن حسين بن بابويه قمي، الخصال، تحقيق علي اكبر غفاري، ‌جامعه مدرسين، قم.
صدوق‏، وفات: 386 ق‏، عيونأخبارالرضاعليهالسلام ناشر: نشرجهان‏، تهران‏، 1378 ق‏
طاووسى حسن بن زين الدين، التحرير ‏؛ (صاحب المعالم، م 1011 ق)؛ تحقيق فاضل جواهرى؛ قم: كتابخانه آية الله مرعشى، 1411 ق.
عزيز الله عطاردى‏، مسند الإمام الصادق أبى عبد الله جعفر بن محمد عليهما السلام‏، ناشر: عطارد، مكان نشر: تهران‏.
فتاحي سيد محمد، ترجمه و شرح صحيفه سجاديّه، مير فتاح، 1387،‌ چاپ چهارم، قم.
مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوارالجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار (ط - بيروت)، 111جلد، دار إحياء التراث العربي - بيروت، چاپ: دوم، 1403 ق.
.http://www.porseman.org/)

 

درباره ی نویسنده
جناب آقای رحمت الله حمیدی