عاقبت مهاجرین افغانی چه خواهد شد؟
نقد و بررسی وضعیت مهاجرین
1393/9/14

بیش از دو و نیم دهه جنگ و ویرانی، درکنار آنکه ویرانی‌های بسیاری به بار آورد، هزاران نفر را نیز به کشورهای همسایه مهاجر ساخت.
کشورهای پاکستان و ایران بیشترین تعداد مهاجرین افغان را درخود جای داده است. عواملی که باعث شده تا مردم کشورمان رو به سوی این دو کشوربیاورند، یکی همجوار بودن این کشورها با افغانستان است و دوم اسلامی بودن‌شان.
این دو عامل مهم‌ترین دلایلی هستند که سیل مهاجرین افغان را به سوی این دو کشور روانه ساخت. اما اکنون پس از استقرار صلح در کشور و سقوط طالبان و ایجاد حکومت واحد در افغانستان، چندی است که دو کشور ایران و پاکستان قوانینی را برای خروج مهاجرین از کشورهای‌شان تصویب و اجرا نموده‌اند که این عمل ایشان، بازتاب گسترده‌ای درمیان مردم ما داشته است.

بسته شدن تعدادی از کمپ‌های مهاجرین در پاکستان و اخراج اجباری مهاجرین (غیرمجاز) از ایران مشکلات فراوانی را برای مردم و مسئولین کشورمان به وجود آورده، تا جایی که اعتراضات فراوانی را نسبت  به این اقدام دولت جمهوری اسلامی ایران، به دنبال داشته است.
نبود کار و اشتغال مناسب و حداقل درآمد، باعث رفتن مهاجرین به ایران شده است ولی سند معتبر اقامتی در ایران (حتی به طور موقت) داده نشده و ایشان به طورغیرقانونی به ایران وارد می‌شوند، به عبارتی اگر در زمان جنگ، مردم کشورمان برای حفظ حیثیت و ناموس خویش پناهنده به کشورهای دیگر شدند، اکنون برای آنکه لقمه نانی بر سفره خویش داشته باشند مجبورند که راه کشورهای همسایه را در پیش گیرند. چرا که سه دهه جنگ و ویرانی زیر بناهای کاری در کشور را از ریشه سوزانده است. بی‌کاری در کشورعمده ترین معضلی است که باعث شده چالش‌های فراوانی فراروی ملت به وجودآید.
شجاع الدین شجاع، مشاور وزارت عودت مهاجرین، نبود اشتغال را عمده‏ترین مسئله برای اجبار مردم به مهاجر شدن به کشورهای همسایه می ‌داند.
وی معتقد است که اگر مهاجری در افغانستان نصف درآمدی را که در ایران دارد، داشته باشد، هیچ‌گاه وطن خود را ترک نخواهد کرد و خود را مهاجر نخواهد ساخت. ولی همین حداقل درآمد نیز برای مردم در شرایط فعلی چندان میسر نیست و مردم ناچارند برای ادامه حیات خود و خانواده به کشورهای دیگر مخصوصا ایران که مشترکات فرهنگی و تاریخی بسیاری با کشور و ملت ما دارند، پناهنده شوند.
عواقب وخیم جنگ که یادگار آن زمان است، حیات بشری مردم را درکشور با خطر مواجه ساخته است.
سرمشاور وزارت امور مهاجرین ضمن آن که غیر قانونی وارد شدن مردم را به ایران عملی خلاف قانون دو کشور می‌داند ولی در عین حال معتقد است که در دنیا قانونی موجود است که هر گاه در کشوری جنگی صورت می‌گیرد و حادثه‌ای رخ می‌دهد، مردم این کشور عملا به سرزمین‌های دیگر پناه می‌برند تا برای نجات خود و خانواده‌شان کاری کرده باشند و کمیساریای عالی ملل متحد درامور پناهنده‌گان نیز به همین منظور تشکیل شده، چون ضرورت زمانی بوده یعنی در کشور ما تحولات سیاسی و تغییر نظام‌ها و سه دهه جنگ، مردم را مجبور کرد که مهاجر شوند و این مهاجرت تا حال ادامه دارد. لذا روند اخراج این مهاجرین باید با حوصله‌مندی بیشتری همراه باشد تا مردم مهاجری که از آنجا اخراج می‌شوند با یک حس دوستانه وارد کشورمان شده و حسن همجواری همچنان در میان دو ملت حفظ شود.
با آغاز طرح اخراج مهاجرین از ایران، بسیاری از مهاجرینی که به افغانستان بازگردانده شده‌اند، ادعا می‌کنند که دارای اسناد معتبر اقامتی بوده‌اند. همچنان درمیان ایشان کسانی نیز وجود دارند که به صورت فردی و بدون خانواده دستگیر و اخراج شده‌اند. گرچند این اقدام به نظر قانونی می‌رسد اما مسلما تاثیر مثبتی بر روابط دو کشور نخواهد داشت.
جمهوری اسلامی ایران از جمله کشورهایی است که خدمات فراوانی را برای مردم افغان در راستای بازسازی کشورمان به انجام رسانیده و چه نیک می‌بود در کنار آن شرایط نابسامان افغانستان و نبود اشتغال و فقر شدید در کشورمان را درنظرگرفته و اقدام به اخراج گسترده مهاجرین افغانستان نمی‌نمودند، چرا که بدین‌سان دولت ما نیز می‌توانست آماده‌گی لازم جهت اسکان ایشان را گرفته و از بی‌سر‌پناهی و مشکلات‌شان جلوگیری نماید.
گرچند دراین میان نباید از مشکلاتی که فراروی ایران قرار دارد نیز چشم پوشید، تحریم اقتصادی ایران، مردم این کشور را نیز با چالش‌های فراوانی رو به رو ساخته است. نقش دولت افغانستان نیز در بروز این مشکل چندان کمرنگ نیست، کوتاهی دولت مردان ما در امور مهاجرین و بی‌توجهی به وضعیت ایشان، باعث بروز برخی مشکلات شده است.
«شجاع» مشاور وزارت امور مهاجرین درعین اینکه امکانات این وزارت را برای کمک به هزاران نفر مهاجری که اخیرا از ایران اخراج شده‌اند بسیار اندک می‌داند، می‌گوید: ما درباره طرح اخراج اجباری، آماده‌گی قبلی نداشتیم تا پلان مشخصی را برای تسهیلات ایشان در نظر می‌گرفتیم.
وی با انتقاد از روند سریع اخراج و ناصبوری دولت ایران نسبت به اخراج مهاجرین، از کمک‌های مردمی به این مهاجرین خبر داده می‌گوید، در مناطق سرحدی، کمپ هایی با امکانات شخصی بعضی افراد خیر ایجاد شده تا مهاجرین اخراج شده را در آنجا اسکان دهند.
در هر صورت، با درک وضعیت کشور ایران، توقع آن‌که جمهوری اسلامی ایران مدت زمان بیشتری را برای این مهاجرین اجازه اقامت دهند، نمی‌رود بلکه ایران می‌تواند روند اخراج این مهاجرین را با هماهنگی دولت افغانستان و سازمان ملل متحد و به مرور زمان انجام دهد تا نباشد که رویه نامناسب بعضی مسئولین ایرانی با مهاجرین افغان، احساسات مردمی را تحریک نموده و بر حسن همجواری و روابط دو ملت تاثیر سوء بگذارد.
به هر حال دولت افغانستان باید به دور از شعار و به صورت جدی و صادقانه راه حل مناسبی برای حل این معضل بیابد. در غیر آن صورت، عواقب خطرناکی در پی خواهد داشت.